De 9 Gestaltwetten voor designers

Gestalt = eenvoud
Gestaltwetten zijn de wetten van eenvoud en zijn gericht op visuele waarneming. De hersenen creëren driedimensionale voorstellingen van tweedimensionale beelden. Deels op basis van het visuele systeem, maar ook door verwachtingen van de hersenen op basis van eerdere ervaringen. Wij zien een boom omdat we met behulp van taal een concept hebben gevormd over hetgeen we zien. Maar eigenlijk bestaat die boom natuurlijk uit allemaal takken, knoppen en bladeren. Nog gedetailleerder bestaan deze uit atomen, moleculen, etc. Maar voor het gemak hanteren we maar het concept ‘boom’.

Gestalt en design
Designers/vormgevers hebben de taak om een probleem van een klant zo goed en duidelijk mogelijk op te lossen. Een bezoeker van een boekingssite moet soepel van ‘zoeken’ naar ‘boeken’ geleid worden. Dankzij Gestaltpsychologen weten we dat het handig is om de opmaak van een krant gelijk te houden aan die van gisteren. Om de navigatie van een site horizontaal bovenin of links op de pagina te plaatsen. En in een boek voorin te beginnen met het verhaal. Het belang van Gestalt is gebruik maken van conventies zodat de lezer/gebruiker zich geen vragen gaat stellen.

De Gestaltwetten
Er zijn verschillende visies op Gestalt en Gestaltwetten. Waarbij ook het aantal wetten verschilt. Maar voor design zijn er 9 te noemen die relevant zijn.

1. Wet van voorgrond en achtergrond
Door voor- en achtergrond van elkaar te scheiden wordt onze waarneming georganiseerd. Het is daarbij moeilijk zo niet onmogelijk om zowel voor- als achtergrond waar te nemen. Hieronder te zien in het FedEx logo. Wat zie je eerst, de ‘E’ en de ‘x’ of de naar rechts wijzende pijl die gevormd wordt tussen deze letters door de witte restruimte?

FB FexEx Logo

2. Wet van eenvoud
Het welbekende adagium ‘less is more’ van Duitse architect Ludwig Mies von der Rohe geldt nog steeds. De boekingssite ROOMLR laat zien hoe je de bezoeker met weinig elementen een duidelijke navigatie biedt. Je voert gewenste plaats, aantal personen en in- en uitcheckdatum in en je krijgt resultaat van deze Worldwide Locator voor vakantiehuizen.

Site van Roomlr voor blogpost over Gestalt

 

3. Wet van nabijheid
Elementen die dichtbij elkaar staat associeer je met elkaar. In kranten zie je vaak het ‘ongelukkige’ effect van het gebruiken maken (of negeren) van deze Gestaltwet.

Parool voorpagina voor blogpost over Gestalt

 

4. Wet van overeenkomst
Eén van de belangrijkste Gestaltwetten omdat alle andere wetten ervan zijn afgeleid. Goed gebruik maakt een product herkenbaar in al haar variaties. Zoals te zien in deze corporate identity van General Café door Clarke Harris.

Corporate identity van General Cafe door door Clarke Harris

 

5. Wet van symmetrie
Mensen (en onze hersenen) houden van symmetrie. Een symmetrisch gezicht vinden we mooier dan een gezicht dat niet symmetrisch is. In design wordt deze regel echter ook vaak bewust overtreden. Zo hield ontwerper Josef Müller-Brockmann niet van gecentreerde typografie, zoals te zien in zijn ontwerpen voor Opernhaus Zürich.

Poster van Josef Muller Brockmann Albert Ibanyez. © of the images, their authors. 2011

 

6. Wet van gelijke achtergrond
Een uitbreiding van de Wet van Overeenkomst. Een overeenkomstige achtergrondkleur is één van de meest effectieve manieren om voorwerpen te groeperen. Op de site van LinkedIN zie je goed wat bij elkaar hoort. Menu’s en afzonderlijke blokken hebben een eigen achtergrond kleur.

LinkedIN site voor blogpost over Gestaltwetten

 

7. Wet van geslotenheid
Deze wet heb ik onlangs toegepast op een formulier voor nieuwe patiënten van MC Gorecht in Hoogezand. Zij moeten uiteraard zonder na te denken het formulier kunnen invullen. Om die reden geven de streepjes richting aan het invulproces.

Inschrijfformulier MCG voor blog over Gestalt

 

8. Wet van continuïteit
Het bestelproces van Zalando is duidelijk doordat de button op iedere pagina oranje is en rechts in het scherm staat. Waardoor er een logische flow ontstaat voor de bezoeker die stapsgewijs verder geleid wordt. Hier zit een overlap met de laatste Gestaltwet: De wet van ervaring.

Site van Zalando voor blog over Gestaltwetten

 

9. Wet van ervaring
Een goed voorbeeld van deze wet zijn hyperlinks op het internet. Deze hebben vaak een afwijkende kleur ten opzichte van reguliere tekst en zijn onderstreept of er is een icoontje aan toegevoegd. Dit betekent voor een bezoeker een link naar een andere site of pagina omdat hij dit op andere websites ook ervaren heeft.

Hyperlink op Wikipedia voor blogpost of 9 gestaltwetten

 

Bron: Van den Broek, Koetsenruijter, De Jong en Smit (2010). BeeldtaalDen Haag: Boom Lemma Uitgevers.